Chuỗi cung ứng phân đạm tổng hợp chiếm khoảng 2,1% phát thải khí nhà kính toàn cầu, và phần phát thải cắt giảm được có thể trở thành tín chỉ carbon phân bón. Vậy doanh nghiệp cần giải pháp nào, dữ liệu gì và quy trình ra sao để kết quả được ghi nhận? Cùng NatureCert tìm hiểu ngay.
Tín chỉ carbon phân bón là gì?
Tín chỉ carbon phân bón là kết quả giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động liên quan đến phân bón, được định lượng và xác nhận theo một chương trình tín chỉ carbon. Trên thị trường, tín chỉ carbon phân bón bao gồm nhiều cơ chế khác nhau, nên doanh nghiệp cần xác định rõ tiêu chuẩn áp dụng ngay từ đầu.
Với Proba, đơn vị được cấp cho kết quả giảm phát thải trong chuỗi cung ứng gọi là Inset Unit. Mỗi Inset Unit đại diện cho mức giảm 1 tCO₂e và được truy xuất tới loại phân, thửa ruộng và mùa vụ tạo ra kết quả đó.
Inset Unit và tín chỉ carbon bù trừ đều tính theo 1 tCO₂e, nhưng khác nhau về mục đích sử dụng. Tín chỉ bù trừ có thể dùng ngoài chuỗi giá trị và người mua có thể không liên quan tới dự án. Inset Unit ghi nhận giảm phát thải Scope 3 và thường do các bên trong chuỗi cung ứng sử dụng.
Proba Standard cho phép kết quả được dùng cho cả hai hướng: giảm Scope 3 khi bên trong chuỗi cung ứng tuyên bố (insetting), hoặc bù trừ khi dùng ngoài chuỗi giá trị (offsetting).
Vì sao phân bón có thể tạo ra tín chỉ carbon?
Phân bón có thể tạo ra tín chỉ carbon vì phát thải của nó có thể đo lường và cắt giảm ở cả nhà máy lẫn đồng ruộng. Một nghiên cứu trên Scientific Reports ước tính chuỗi cung ứng phân đạm tổng hợp phát thải tương đương 1,13 tỷ tấn CO₂ năm 2018. Con số này bằng 2,1% phát thải khí nhà kính toàn cầu.
Phát thải từ khâu sản xuất phân bón
Sản xuất và vận chuyển phân đạm làm phát sinh CO₂. Doanh nghiệp có thể giảm phần này bằng cách đổi công nghệ hoặc nguồn nguyên liệu, từ đó tạo ra phân bón carbon thấp. Mức giảm phải được chứng minh bằng dữ liệu dấu chân carbon sản phẩm, không dựa vào cách gọi “phân xanh”.
Phát thải N₂O sau khi bón
Sau khi bón, một phần đạm chuyển hóa thành N₂O. Nghiên cứu trên cho biết khí này có tiềm năng gây nóng lên gấp 265 lần CO₂ trong 100 năm. Vì vậy, các giải pháp giúp cây hấp thụ đạm hiệu quả hơn có thể tạo ra kết quả giảm phát thải đáng kể.
Các giải pháp phân bón có thể tạo tín chỉ carbon
Hiện có bốn nhóm giải pháp tạo tín chỉ carbon từ phân bón, thuộc ba phương pháp luận của Proba. Phân bón giảm phát thải và cách bón tối ưu tác động ở các khâu khác nhau, nên doanh nghiệp cần chọn theo giải pháp tạo ra phần lớn kết quả.
Sử dụng phân bón có dấu chân carbon thấp (PM.0002)
Phương pháp luận Proba PM.0002 áp dụng khi dự án chuyển sang phân vô cơ hoặc hữu cơ có phát thải thấp hơn. Giải pháp này cũng bao gồm việc chuyển từ phân tổng hợp sang phân hữu cơ. Dự án cần dữ liệu dấu chân carbon của cả sản phẩm đường cơ sở và sản phẩm dự án.
Bón phân chính xác và tối ưu lượng bón (PM.0002)
PM.0002 cũng ghi nhận bón phân chính xác và quản lý cân đối nhiều dinh dưỡng. Quyết định bón phải liên kết với kết quả phân tích đất hoặc cây trồng có ghi ngày. Phần giảm lượng bón chỉ được tính ở cấp thửa ruộng (LMU), và doanh nghiệp phải chứng minh năng suất được duy trì.
Sử dụng chất ổn định đạm (PM.0004)
Phương pháp luận Proba PM.0004 dành cho chất ức chế urease, chất ức chế nitrat hóa hoặc dạng kết hợp. Giải pháp này tập trung vào N₂O trực tiếp và gián tiếp sau khi bón. PM.0004 không ghi nhận phần giảm phát thải từ việc giảm lượng đạm bón.
Sử dụng phân bón nhả có kiểm soát (PM.0005)
Phương pháp luận Proba PM.0005 áp dụng cho phân nhả có kiểm soát và phân nhả chậm. Phương pháp này cho phép tính thêm phần giảm lượng đạm ở cấp LMU. Phân có lớp phủ không phân hủy sinh học chỉ được dùng tạm thời và phải có lộ trình chuyển đổi.
Nếu dự án kết hợp nhiều giải pháp, doanh nghiệp có thể cần dùng nhiều phương pháp luận và phải chứng minh không tính trùng lợi ích. So sánh chi tiết có trong bài nên chọn phương pháp luận Proba PM.0002, PM.0004 hay PM.0005?
Quy trình tạo tín chỉ carbon từ phân bón
Một dự án tín chỉ carbon phân bón thường gồm bảy bước, từ chọn giải pháp đến khi được cấp tín chỉ hoặc chứng chỉ. Các bước dưới đây mô tả theo hướng Proba.
Chọn giải pháp và phạm vi: Xác định phương pháp luận và cấp triển khai: thửa ruộng (LMU) hoặc vùng nguyên liệu.
Xây dựng đường cơ sở: Xác định phát thải nếu tiếp tục canh tác như thông thường, dựa trên dữ liệu lịch sử hoặc dữ liệu vùng.
Lập hồ sơ dự án: Hoàn thiện hồ sơ tổng quan dự án (POD), nêu rõ cách tính, rủi ro và kế hoạch giám sát.
Thẩm định: Tổ chức thẩm định và thẩm tra (VVB) được Proba phê duyệt đánh giá thiết kế dự án.
Giám sát và báo cáo: Thu thập số liệu bón phân, năng suất và hiệu quả sử dụng dinh dưỡng trong quá trình thực hiện.
Thẩm tra: VVB xác nhận kết quả giảm phát thải thực tế.
Cấp tín chỉ hoặc chứng chỉ: Kết quả được ghi nhận trên Proba Registry để truy xuất từ lúc cấp đến lúc sử dụng.
Với PM.0002, PM.0004 và PM.0005, thời hạn tín chỉ tối đa là 7 năm và chứng chỉ được cấp hằng năm sau khi VVB xác nhận. Doanh nghiệp nên đối chiếu phiên bản mới nhất trước khi lập kế hoạch.
Điều kiện doanh nghiệp cần đáp ứng
Để tạo ra tín chỉ carbon phân bón, dự án phải chứng minh được năm điều kiện chính dưới đây. Áp dụng một phương pháp luận không tự động bảo đảm dự án được cấp tín chỉ.
- Tính bổ sung: biện pháp không do quy định bắt buộc. Dự án bù trừ còn phải chứng minh đây chưa là thực hành phổ biến và tài chính carbon thực sự thúc đẩy việc áp dụng.
- Dữ liệu: có số liệu về loại phân, lượng bón và năng suất. Dữ liệu thửa ruộng phù hợp cấp LMU, còn dữ liệu tổng hợp phù hợp cấp vùng nguyên liệu.
- Năng suất: năng suất và hiệu quả sử dụng dinh dưỡng không được giảm quá 10%.
- Rò rỉ và độ bất định: kết quả bị khấu trừ theo quy mô, mức độ bằng chứng và chất lượng dữ liệu.
- Không tính trùng: mỗi lượng giảm phát thải chỉ được ghi nhận và tuyên bố một lần theo quy định của chương trình.
Sản phẩm trong dự án cũng phải đáp ứng quy định lưu hành nơi sử dụng. Dự án lúa ngập nước cần lưu ý thêm phát thải CH₄, không chỉ tính N₂O.
Đối tượng phù hợp tham gia dự án tín chỉ carbon
Dự án phân bón phù hợp nhất với các bên có thể thay đổi cách dùng phân hoặc tiếp cận dữ liệu vùng nguyên liệu.
- Nhà sản xuất phân bón: cung cấp phân bón carbon thấp và dữ liệu dấu chân carbon.
- Nhà phân phối, hợp tác xã: kết nối nông dân, đưa giải pháp xuống đồng ruộng và tổng hợp dữ liệu.
- Doanh nghiệp nông sản, thực phẩm: tài trợ chương trình và ghi nhận giảm phát thải Scope 3.
- Doanh nghiệp thương mại nông sản: điều phối chuỗi cung ứng giữa nông dân và người mua.
Nông dân nhỏ thường khó tự triển khai vì cần hồ sơ và dữ liệu trong nhiều vụ. Tham gia qua hợp tác xã hoặc doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm là hướng thực tế hơn.
Vai trò của VVB trong dự án tín chỉ carbon phân bón
VVB là tổ chức độc lập xác nhận thiết kế dự án và kết quả giảm phát thải. Thẩm định đánh giá dự án ở giai đoạn thiết kế, còn thẩm tra xác nhận kết quả thực tế. Với Proba, VVB phải được phê duyệt trước khi thực hiện.
Một số dữ liệu dự án cần chuẩn bị để phục vụ đánh giá:
- Kết quả phân tích đất hoặc cây trồng có ghi ngày, nếu áp dụng bón phân chính xác.
- Nồng độ hoạt chất của chất ổn định đạm, nếu dùng PM.0004.
- Lịch bón phân, nếu triển khai PM.0005 ở cấp LMU.
- Số liệu năng suất và hiệu quả sử dụng dinh dưỡng theo các mốc kiểm tra.
NatureCert có mặt trên trang VVB được Proba phê duyệt và cung cấp dịch vụ thẩm định, thẩm tra độc lập. Doanh nghiệp đang chuẩn bị dự án có thể liên hệ NatureCert để trao đổi về phạm vi thẩm tra.
Câu hỏi thường gặp
Phân bón hữu cơ có tạo được tín chỉ carbon không?
Có thể, nếu dự án chứng minh được mức giảm phát thải. PM.0002 bao gồm việc chuyển từ phân tổng hợp sang phân hữu cơ, nhưng chỉ dùng phân hữu cơ thì chưa đủ để được cấp tín chỉ.
Giảm lượng phân bón có được tính tín chỉ carbon không?
Có với PM.0002 và PM.0005 ở cấp LMU, khi năng suất được duy trì. PM.0004 không ghi nhận phần này, và dự án cấp vùng nguyên liệu cũng không được tính.
Nông dân nhỏ lẻ có tham gia được không?
Có thể tham gia thông qua hợp tác xã hoặc doanh nghiệp đứng ra phát triển dự án. Các phương pháp luận phân bón cho phép triển khai ở cấp vùng nguyên liệu khi chỉ có dữ liệu tổng hợp.
Tín chỉ carbon và Inset Unit khác nhau thế nào?
Cả hai đều tính theo tCO₂e. Inset Unit của Proba tập trung vào giảm phát thải trong chuỗi cung ứng, còn tín chỉ bù trừ carbon có thể được dùng ngoài chuỗi giá trị.
Thông tin liên hệ:
NatureCert là đơn vị chuyên cung cấp dịch vụ tín chỉ carbon, quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với chúng tôi thông qua các thông tin sau:
Address: 3B49 Sky 9, 61-63 đường số 1, phường Phú Hữu, TP. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh
Phone: 0932023406
Email: info@naturecert.org
Website: www.naturecert.com
Fanpage chính: Trung tâm NatureCert
Với đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp và kinh nghiệm, NatureCert cam kết sẽ mang đến cho quý khách hàng những giải pháp tối ưu và hiệu quả nhất. Hãy liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay để được tư vấn và hỗ trợ tốt nhất.
