Cách xác định giá cụ thể của tín chỉ carbon luôn là câu hỏi hóc húa khi cùng đại diện cho 1 tấn CO2 được giảm thiểu, có tín chỉ chỉ bán được giá 1 USD nhưng lại có tín chỉ được giao dịch tới hàng trăm USD. Cùng NatureCert tìm hiểu chi tiết ngay trong bài viết dưới đây.
Tín chỉ cacbon là gì?
Tín chỉ carbon (Carbon Credit) là một chứng nhận nhận diện có thể giao dịch, đại diện cho quyền phát thải 1 tấn khí carbon dioxide CO2 hoặc một lượng khí nhà kính khác quy đổi tương đương CO2 ra môi trường. Về bản chất, đây là một tài sản tài chính hóa giúp quy đổi các nỗ lực giảm thiểu, thu gom hoặc loại bỏ khí nhà kính thành đơn vị thương mại trên thị trường.
Khi một dự án xanh như trồng rừng, phát triển năng lượng tái tạo hay áp dụng công nghệ thu gom carbon giảm bớt hoặc hấp thụ được 1 tấn CO2 so với kịch bản phát thải thông thường, dự án đó sẽ được cơ quan thẩm định cấp 1 tín chỉ carbon. Tín chỉ này sau đó có thể được chuyển nhượng cho các doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân có nhu cầu bù đắp dấu chân carbon của mình.
Thị trường giao dịch tín chỉ carbon hiện được phân tách thành hai cơ chế vận hành chính:
- Thị trường bắt buộc (Compliance Market): Vận hành dựa trên khung pháp lý của chính phủ hoặc các hiệp định khí hậu quốc tế. Các cơ quan quản lý áp đặt một hạn ngạch phát thải tối đa cho từng ngành công nghiệp. Doanh nghiệp vượt hạn ngạch bắt buộc phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon hợp lệ để tránh các khoản phạt tài chính đắt đỏ.
- Thị trường tự nguyện (Voluntary Carbon Market – VCM): Vận hành dựa trên tinh thần chủ động của các tập đoàn, doanh nghiệp nhằm đạt được các mục tiêu ESG, cam kết trách nhiệm xã hội (CSR) hoặc tham vọng Net Zero. Tín chỉ trên thị trường này thường được đo đạc, thẩm định và cấp phép bởi các tổ chức uy tín toàn cầu như Verra (VCS), Gold Standard (GS), hay American Carbon Registry (ACR).
Tùy thuộc vào nguồn gốc tạo ra từ các giải pháp dựa vào tự nhiên (như rừng, biển) hay các giải pháp công nghệ cao (như bắt giữ carbon trực tiếp). Mỗi tín chỉ carbon sẽ sở hữu những đặc tính kỹ thuật, độ tin cậy và giá trị thương mại riêng biệt. Việc hiểu rõ bản chất của tín chỉ carbon là nền tảng cốt lõi giúp các bên liên quan đánh giá đúng chất lượng và định giá chính xác loại tài sản xanh này.
Xem thêm: Tín chỉ carbon là gì? Khái niệm và lợi ích
Các yếu tố quyết định giá tín chỉ carbon
Loại dự án tạo ra tín chỉ carbon
Loại dự án có ảnh hưởng đáng kể đến giá vì mỗi loại dự án có cấu trúc chi phí, phương pháp đo lường, mức độ rủi ro và giá trị môi trường khác nhau.
Tín chỉ có thể được tạo ra từ lâm nghiệp, bảo tồn và phục hồi rừng, năng lượng tái tạo, xử lý chất thải, thu hồi methane, nông nghiệp, quản lý đất, biochar hoặc các công nghệ carbon removal.
Sự khác biệt không chỉ nằm ở tên gọi của dự án. Hai dự án cùng thuộc một lĩnh vực vẫn có thể có mức giá khác nhau nếu phương pháp luận, chất lượng, permanence, methodology hoặc khả năng chứng minh lượng giảm phát thải khác nhau.
Vì vậy, khi nghiên cứu giá tín chỉ carbon, cần xác định rõ loại dự án trước khi lựa chọn dữ liệu tham chiếu. Không nên lấy mức giá trung bình của toàn thị trường áp dụng trực tiếp cho một dự án cụ thể.
Tiêu chuẩn và phương pháp luận
Tiêu chuẩn carbon và phương pháp luận quyết định cách dự án chứng minh lượng giảm hoặc loại bỏ phát thải. Methodology thường quy định phạm vi dự án, baseline, additionality, phương pháp định lượng, monitoring và cách xử lý những nguồn phát thải liên quan.
Một tín chỉ được phát hành trong một hệ thống có yêu cầu rõ ràng về validation, verification, tracking và registry có thể có mức độ tin cậy cao hơn trong mắt người mua.
Tuy nhiên, tiêu chuẩn không phải yếu tố duy nhất quyết định giá. Thị trường ngày càng đánh giá sâu hơn đến methodology và chất lượng thực tế của từng dự án. Hai dự án cùng sử dụng một tiêu chuẩn vẫn có thể có giá khác nhau do khác biệt về loại dự án, chất lượng, vị trí, vintage và các thuộc tính bổ sung.
Vì vậy, khi xác định giá tín chỉ carbon, không nên chỉ ghi nhận tên tiêu chuẩn mà cần xem xét toàn bộ cấu trúc tạo tín chỉ của dự án.
Lợi ích của dự án
Một tín chỉ carbon có thể tạo ra nhiều giá trị ngoài việc giảm hoặc loại bỏ khí nhà kính. Các dự án có thể đồng thời đóng góp cho bảo tồn sự đa dạng sinh học, phục hồi hệ sinh thái, cải thiện sinh kế, tạo việc làm, nâng cao chất lượng đất hoặc hỗ trợ cộng đồng địa phương.
Những đồng lợi ích này có thể làm tăng khả năng chấp nhận giá của người mua nếu chúng phù hợp với mục tiêu ESG hoặc chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, đồng lợi ích không tự động tạo ra một khoản premium cố định. Mức giá chênh lệch phụ thuộc vào việc người mua đánh giá thuộc tính đó có thực sự quan trọng hay không và khả năng chứng minh những lợi ích này thông qua hệ thống chứng nhận, giám sát hoặc các cơ chế xác minh phù hợp.
Do đó, lợi ích nên được xem là một thành phần tạo giá trị bổ sung, chứ không phải tiêu chí duy nhất để xác định giá.
Rủi ro và tính toàn vẹn môi trường
Rủi ro có thể làm sụt giảm nghiêm trọng giá trị của tín chỉ carbon. Các rủi ro thường được xem xét bao gồm: cấp thừa tín chỉ, xác định đường cơ sở không phù hợp, tính bổ sung yếu, rò rỉ phát thải, rủi ro đảo ngược lượng carbon đã lưu trữ, dữ liệu thiếu tin cậy, giám sát không đầy đủ và nguy cơ tính trùng.
Một tín chỉ chứa càng nhiều yếu tố bất định thì người mua càng chịu rủi ro cao về việc liệu tín chỉ đó có thực sự đại diện cho lượng phát thải được giảm thiểu hoặc loại bỏ như cam kết hay không.
Ngược lại, một hệ thống đo đạc – báo cáo – thẩm tra chặt chẽ, quy trình thẩm tra độc lập, truy xuất nguồn gốc minh bạch và cơ chế quản lý rủi ro đảo ngược tốt sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, từ đó củng cố giá trị của tín chỉ.
Vì vậy, trong quá trình định giá tín chỉ carbon, rủi ro không chỉ dừng lại ở vấn đề kỹ thuật mà còn là một yếu tố kinh tế cốt lõi. Mức độ rủi ro càng cao thì khả năng tín chỉ phải chịu mức chiết khấu giá càng lớn.
Xem thêm: Tín chỉ carbon biochar và tín chỉ carbon từ trồng rừng: Giống và khác nhau như thế nào?
Phân biệt giá tín chỉ carbon trên các loại thị trường
Giá tín chỉ carbon trên thị trường tự nguyện
Thị trường carbon tự nguyện, hay Voluntary Carbon Market (VCM), là nơi doanh nghiệp và các tổ chức mua tín chỉ carbon chủ yếu dựa trên nhu cầu tự nguyện và chiến lược khí hậu.
Đặc điểm nổi bật của VCM là sự đa dạng rất lớn về tín chỉ. Người mua có thể tìm kiếm tín chỉ theo loại dự án, tiêu chuẩn, khu vực, vintage, carbon removal, biodiversity, đồng lợi ích hoặc những yêu cầu riêng về chất lượng.
Vì vậy, VCM không có một mức giá tín chỉ carbon duy nhất.
Giá có thể được hình thành thông qua giao dịch trên nền tảng, marketplace, broker, giao dịch OTC hoặc hợp đồng mua trước. Mức độ minh bạch của từng loại giao dịch cũng khác nhau.
Đặc biệt, giá của một hợp đồng OTC có thể phản ánh những điều kiện riêng như khối lượng lớn, thời gian giao hàng dài, yêu cầu chất lượng hoặc quyền sử dụng đặc biệt. Vì vậy, không nên lấy giá của một giao dịch riêng lẻ làm đại diện cho toàn bộ VCM.
Giá carbon trên thị trường tuân thủ
Thị trường carbon bắt buộc vận hành dựa trên nghĩa vụ pháp lý. Tùy thuộc vào cách thiết kế, thị trường này có thể sử dụng hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon hoặc kết hợp nhiều loại công cụ khác nhau.
Mức giá trên thị trường bắt buộc chịu ảnh hưởng rất mạnh từ thiết kế chính sách. Các yếu tố như trần phát thải, phương thức phân bổ hạn ngạch, nhu cầu tuân thủ của doanh nghiệp, quy định về việc tích trữ hạn ngạch cho tương lai, mức xử phạt vi phạm và các cơ chế ổn định thị trường đều trực tiếp tác động đến giá.
Chính vì vậy, không thể lấy giá trên thị trường bắt buộc để áp dụng trực tiếp làm giá cho tín chỉ carbon trên thị trường tự nguyện.
Ngân hàng Thế giới cũng phân biệt rất rõ các công cụ định giá carbon và nhấn mạnh rằng: Không thể so sánh giá giữa các hệ thống bắt buộc khác nhau một cách đơn giản nếu không xem xét kỹ phạm vi áp dụng, cơ chế vận hành và nghĩa vụ pháp lý riêng của từng hệ thống.
Thông tin liên hệ tư vấn NatureCert
NatureCert là đơn vị chuyên cung cấp dịch vụ ESG. Để được hỗ trợ và tư vấn chi tiết về các dịch vụ này, quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với chúng tôi thông qua các thông tin sau:
Address: 3B49 Sky 9, 61-63 đường số 1, phường Phú Hữu, TP. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh
Phone: 0932023406
Email: info@naturecert.org
Website: www.naturecert.com
Fanpage chính: Trung tâm NatureCert
Với đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp và kinh nghiệm, NatureCert cam kết sẽ mang đến cho quý khách hàng những giải pháp tối ưu và hiệu quả nhất trong việc đánh giá và báo cáo về khí nhà kính theo tiêu chuẩn ISO. Hãy liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay để được tư vấn và hỗ trợ tốt nhất.
